و اخلاق و زندگانى خانواده‌اى و عمومى يونانيها و نيز علوم و صنايع . افق نظر مؤلّف ، چنان كه از نوشته‌هايش ديده مىشود ، تنگ است ، ولى كتابهايش در عالم قديم سرچشمه اطّلاعات علمى بشمار ميرفت و جايگير تصنيفات و تأليفاتى بود ، كه گم شده بود . بعض كتابهاى آتنه ، كه راجع برجال است ، اطّلاعات تاريخى نيز ميدهد و براى مقايسه با كتابهاى ديگران مفيد است . ارزيوس « 1 » مورّخى است ، كه در تارّاكن شهر اسپانيائى در آخر قرن چهارم ميلادى تولّد يافت و در اوايل قرن پنجم م . در سلك روحانيّون مسيحى درآمد . او از مريدان سنتوگوستن « 2 » ، يكى از معروفترين آباء كليساى كاتوليك ، بود و تأليفى راجع بتاريخ كرده ، كه در آن خواسته بشهادت وقايع صحّت نظر استادش را برساند . خطوط جلى تاريخ او اين است ، كه پذيرفتن دين مسيح ضررى بزندگانى تاريخى مردمان نرسانيده . از تأليفات او ديده مىشود ، كه بمنابعى ، كه در زبان لاطينى نوشته شده بود ، دست‌رسى داشته و از مندرجات آن خوب مطّلع بوده ، ولى منابع يونانى و شرقى را بد ميدانسته . جائى از نوشته‌هاى او براى تاريخ دولت پارت ، چنان كه بيايد ، مورد استفاده است . آگاثياس « 3 » نويسنده يونانى ، كه در 536 ميلادى در االى « 4 » ( آسياى صغير ) تولد يافت و در اسكندريه و بيزانس درس خواند . پس از آن به تحصيل در رشته حقوق پرداخت و وكيل مرافعه گرديد . تاريخ درگذشتن او 582 ميلادى است . تأليفاتى دارد ، كه ازجمله تاريخ سلطنت ژوستىنين « 5 » امپراطور بيزانس است و شامل زمانى از 552 تا 558 . اين كتاب را ذيل كتاب پروكوپ ميدانند ( رجوع بصحفهء 90 اين تأليف شود ) . آفريكانوس ( سكستوس يوليوس ) « 6 » در قرن سوّم ميلادى ميزيست و در جنگهاى امپراطور روم سپ‌تيم سور « 7 » با مدّعى او پس‌سن‌نيوس نيگر « 8 » و نيز آديابن « 9 » و خسرون « 10 » ، كه جزء دولت پارت بودند ، شركت داشت ( شرح

--> ( 1 ) - Orosius . ( 2 ) - Saint - Augustin . ( 3 ) - Agathias . ( 4 ) - Eolie . ( 5 ) - Justinien . ( 6 ) - Africanus ( Sextus Julius ) . ( 7 ) - Septimus Severus . ( 8 ) - Poscennius Niger . ( 9 ) - Adiabene . ( 10 ) - Chosroene .